Üçüncü Sektörde Türkiye Çok Gerilerde

Üçüncü Sektör’de Türkiye, dünyanın en fakir ülkesi Bangladeş’ in bile gerisinde.

300 yıllık Osmanlı İmparatorluğu başarılı vakıflar kurmasına rağmen, günümüz Türkiye’si Osmanlı’nın o önemli mirasını devam ettirememiş.

Nüfusu 9 milyon olan İsveç’te 190 bin, nüfusu 55 milyon olan Fransa’da 800 bin, nüfusu 300 milyon olan Amerika Birleşik Devletleri’nde 1.7 milyon STK bulunurken nüfusu 70 milyon olan Türkiye’de 82 bin STK bulunmakta. Üçüncü Sektör dünya sıralamasında çok gerilerde yer alan Türkiye’de 7 bin vakıf bulunurken, bu sayı Osmanlı zamanında 29 bin idi. Dünyanın en fakir ülkelerinden biri olan Bangladeş bile, yardım severliği ile bilinen Türkiye’nin çok çok önünde yer almakta.

1973 Yılında fakir Bangladeş Halkı’na yardım etmek için kurulan BRAC, dünyanın en büyük STK’sıdır. Afrika ve Asya’da faaliyet gösteren Brac, yoksullara ekonomik destek vermenin yanı sıra sağlık, sosyal gelişim ve eğitim hizmetleri de sunmakta.

Türkiye’deki STK’ların toplamı bile bir BRAC etmiyor

2005 yılı verilerine göre Türkiye’deki STK’lar 702 milyon dolarlık bağış geliri ile 70 milyonluk nüfusa hizmet vermeye çalışıyor. BRAC’ ise 530 milyon dolar ile 110 milyon insana hizmet veriyor. İşte BRAC’tan minik notlar:

• Afrika ve Asya’da 110 milyon insana hizmet vermekte.
• 52 bin profesyonel çalışanı bulunmakta.
• Her yıl 5 milyon insana mikro kredi vermekte.
• 700 Sanayi kuruluşu bulunmakta.
• 1.55 milyon çocuğa (2-13 yaş grubundaki çocukları kapsamakta) eğitim hizmeti vermekte.
• 1 Üniversite ve bankası bulunmakta.
• Her gün ortalama 2 milyon insana sağlık hizmeti sunmakta.
• Mikro kredilerinin büyük bir kısmından kadınlar yararlanmakta.

Neden Türkiye Üçüncü Sektör’de Üst Sıralarda Yer Alamıyor?

Maalesef Üçünü Sektör yani Sivil Toplum Örgütü kavramını 90’lardan sonra hayatımıza girmeye başladı. 90 öncesinde sivil toplum örgütleri devlet yada siyasal ideolojilerin baskısı altında sivilleşmeyi tamamlayamamış. Sivil toplum örgütü anlayışımız meslek odaları ve sendikalardan ileriye gidememiş.

90 yıllar sivil toplumun gerçek anlamda anlaşılmaya başlanıldığı, bugünün birçok başarılı dernek ve vakfının kurulduğu önemli yıllar. Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği (ÇYDD 1989), Tema Vakfı (1992), Anne Çocuk Eğitim Vakfı (AÇEV 1993), Tüvana Okuma İstekli Çocuk Eğitim Vakfı (TOÇEV 1994), Türk Eğitim Gönüllüleri Vakfı (TEGV 1995), AKUT (1996), Tohum Otizm Vakfı ( 2001), Toplum Gönüllüleri Vakfı (TOG 2002).

Üçüncü Sektör’ün 20 yıllık mazisinde de maalesef birçok skandal yer almakta. Yakın zamanda dernek ve vakıflara yapmış olduğumuz kurban bağışı yaşadığımız en kötü skandallardan biri oldu. Bu skandallar Üçüncü Sektör’e olan güveni yok ediyor.
Üçüncü Sektör’ün önündeki en büyük engel olan güven sorunu, Türkiye’nin bu sektörde ilerlemesini engelliyor.

Üçüncü Sektörü Değil, Tanıdıklarımızı Destekliyoruz

Prof. Dr. Ali Çarkoğlu’nun 2005 yılında sivil toplum örgütleri ile ilgili yapmış olduğu araştırmasında ilginç veriler karşımıza çıkıyor.
• % 86.9 tanıdığımız yoksullara, %11.5’miz dernek ve vakıflara bağış yapmayı tercih ediyoruz.
• En çok yoksulluk, eğitim ve doğal felaketlerle mücadele çalışmalarını destekliyoruz. İnsan Hakları, çevreyi & tarihi koruma, spora destek, hayvan hakları, tüketici hakları, bilime destek gibi konulara bağış yapanların sayısı çok az. Yoksulluk ve eğitim ile ilgili faaliyet gösteren dernek ve vakıflara bağışçıların ilgisi daha fazla.
• 350 milyon doları zekat, sadaka gibi dini inançlarımız nedeniyle bağışlıyoruz.
• Bağışçılar için en gözde Üçüncü Sektör kuruluşları Kızılay, Tema, Çocuk Esirgeme Kurumu ve Mehmetçik Vakfı. Buradan da anlaşıldığı gibi devlet iştirakli kurumlara güven daha fazla.
• En çok devlet okullarına zorunlu bağışta bulunuyoruz.
• En çok bağışı, ekonomik sıkıntısı olan aile fertlerine, komşularımıza, çevrede tanıdıklarımıza ve sokak dilencilerine yapıyoruz.
• Nakdi ve ayni bağışlarımızın oranı hemen hemen eşit.

Üçüncü Sektörü Dernek ve Vakıflar Değil, Gönüllüler Kurtaracak

Üçüncü Sektörün hak ettiği yere gelebilmesi için güven sorununu acilen halletmesi gerekmekte. Daha şeffaf olmalı. Nakdi yardımların yanı sıra gönüllü yardımlarına da çok önem vermeli. Ne kadar çok gönüllü çalışana sahip olursa o kadar çok ilerleme sağlayacak. Para ve insan sermayesini eşit kullanmayı başaran Üçüncü Sektör kuruluşları güven sorununu kolaylıkla halledebilecekler.

Arzu UĞUR
www.arzuugur.com